Morele groei = relationele en sociale attitudes ontwikkelen nodig voor het aanpakken en oplossen van existentiële problemen

Morele groei gaat niet over je beter en beter onderwerpen aan een zogenaamd juiste moraal. Morele groei gaat wel over je levensproblemen leren oplossen. Dat gaat eerst en vooral om de typische problemen die elke levensfase kenmerken. Dat zijn natuurlijk problemen waar anderen met hun andere belangen bij betrokken zijn. Die existentiële problemen en de daarbij horende conflicten leren oplossen, daarvoor moet je de nodige zelfredzaamheid èn relatiebekwaamheid willen ontwikkelen. Dat kan enkel als je jezelf in vraag kan stellen. Morele ontwikkeling is karakter ontwikkelen.

Meer over morele groei 3e peiler van spiritualiteit:

Onze tijd tussen geboorte en dood omvat 8 levensfases

Lekker in je lijf zelfredzaam worden

Van samenwerking naar vriendschap

Intimiteit: van utilitarisme naar engagement

Van loyaal en rechtvaardig naar maatschappijbewust

Spiritueel maatschappijkritisch denken

Nuttige links over levensbekwaamheid

 

Leven is een reeks stadia die je telkens voor specifieke existentiële problemen stellen

Leven is een tijd van nu zowat 80 jaar tussen je geboorte het je dood.
Elke nieuwe fase van je leven stelt je voor nieuwe existentiële problemen. Elke fase is een leertijd. Een aantal jaren om de bijkomende vaardigheden te ontwikkelen om het nieuwe soort problemen te leren oplossen.
Dat lukt enkel als je kan voortbouwen op de sociale vaardigheden die nodig waren om de typische problemen van je baby, kindertijd en jeugd op te lossen.
Heb je die voorafgaande vaardigheden nog niet ontwikkeld, kan je de normale nieuwe problemen van het volwassen leven (o.m. duurzame heterosexuele relatie, gezin, opvoeding en carrière integreren, je thuis voelen in de sociaal-economische wereld, omgaan met tekortschieten, lijden en dood) niet oplossen.
Je dient die voorafgaande sociale vaardigheden eerst te ontwikkelen. Want zonder die basis kan je de volgende niet ontwikkelen. Die bouwen daarop voort.
Het wordt er niet makkelijker op als je bijv. thuis niet door hun voorbeeld en opvoeding van je elkaar liefhebbende vader en moeder hebt kunnen leren vriendelijk samenwerken en voor je rechten opkomen. Zoiets als volwassene onder eigen regie leren - zonder liefdevolle sancties van ouders waarvan je de liefde ervaart - is een moeizame maar heilzame weg.

Je geluk hangt af van de mate waarin je erin slaagt de kernproblemen waar elke levenstijd je voor stelt op een gelukkige manier op te lossen. Door die typische problemen te leren oplossen, ontwikkel je - levensfase na levensfase - een stel noodzakelijke sociale vaardigheden.
Groeien in levensbekwaamheid is telkens nieuwe sociale vaardigheden ontwikkelen in evenwicht tussen relatiebekwaamheid en zelfredzaamheid. Die bijkomende sociale vaardigheden laten je toe de bij elke levensfase complexer wordende conflicten te leren oplossen. Hoe relatiebekwamer en hoe zelfredzamer je wordt, hoe meer 'karakter' en natuurlijk gezag je ontwikkelt.

Ons geluk hangt dus af van ons zelfkritisch denken. Van of we kunnen begrijpen welke vaardigheid we nodig bijkomend moeten ontwikkelen. Bijkomend want een heteroseksuele liefdesrelatie vergt nu eenmaal bijkomende vaardigheden bovenop onze - hopelijk al ontwikkelde - bekwaamheid duurzame gelijkgeslachtelijke vriendschappen te verdiepen.
Als baby en peuter thuis volstaat het nog zinnelijk de aandacht te kunnen trekken om te kunnen genieten of ongemak weg te krijgen en zindelijk te worden.
Vanaf de kleuterklas al wordt meer van je verwacht: dat je leert zo met gezag en regels omgaan dat je daar en aan de voordelen daarvan plezier beleeft. Dat je bovenop genieten, leert samenwerken.
Vanaf je puberteit vereisen gelijkgeslachtelijke vriendschappen bovenop zinnelijkheid en betrouwbare samenwerking, loyaliteit.
Als jongvolwassene heb je om carrière en  duurzame relatie gelukkig te kunnen integreren bovenop loyaliteit, inleving in de situatiebeleving van vrienden en collega's van het àndere 'vreemde' maar wel complementaire geslacht.
Als volwassene met een gezin en kinderen heb je bovenop rechtvaardigheid en duurzaam heteroseksueel kunnen liefhebben organizatietalent nodig om je koppel, gezin, carrière, vriendenkring, familie etc op een gelukkige manier sociaal te integreren en financieel te onderhouden.
Daarna, als je kinderen groter worden en jezelf ouder wordt, wordt het voor een gelukkige levensavond en een aanvaarde dood nodig je wijsheid te ontwikkelen.

Je lekker in je lijf voelen en zelfredzaam worden

Genieten, vrij je omgeving blijven exploreren, nieuwsgierig leren zien, horen, voelen, ruiken, knuffelen, kruipen, lopen, verkennen ontwikkelen, ontdekken, .... . Zinnelijkheid, nieuwsgierigheid en creativiteit zijn nodig. Om je zowel in je lijf als thuis, thuis te voelen. Ook om aan de nodige knuffels, tederheid en geborgenheid te komen. En, om te leren eten, lopen, zindelijk te worden en ... te blijven leren.
Maar al vanaf de kleuterklas volstaan die baby en peutervaardigheden niet meer. Ten laatste daar wordt van je verwacht dat je je zinnelijkheid, nieuwsgierigheid, creativiteit, van verlangens, voorkeuren en emoties kan beheersen. Dat is niet verdringen maar kunnen gebruiken. Kunnen gebruiken, inzetten, moduleren, aanpassen etc naargelang de regels (vriendelijkheid, beleefdheid, gehoorzaamheid, spelregels, afspraken ...). Ordening volgens regels en een niet altijd aanwezig gezag. Die nuttige vaardigheden moeten een gewoonte, een tweede natuur worden. Je reputatie hangt ervan af.

Die nuttige zelfbeheersing ontwikkel je zowat als nevenproduct naargelang je leert vriendelijk, beleefd, betrouwbaar en assertief te worden. Zelfvertrouwen is daar een bijproduct van. Een neveneffect van je leren regels hanteren, beleefd en vriendelijk zijn. Zo wordt je trouwens tegelijkertijd een stuk sterker en vrijer: in plaats van door je emoties gecontroleerd te worden, leer je ze hanteren.
Zo leer je met een grotere groep en een kleuterleid(st)er of later juf of meester (=gezag) zo omgaan dat je zowel door hen als door je makkers gewaardeerd wordt. Dat alleen al is een een belangrijke leerschool om ambiguïteit en onduidelijkheid te leren uithouden, er rekening mee te houden en er te leren gebruik van maken.
Dankzij je nieuwsgierige zinnelijke leergierigheid ontdek je de voordelen van beleefdheid, vriendelijkheid en rekening houden met autoriteiten.
Je leert handig en nuttig regels hanteren, betrouwbaar zijn, onderhandelen, geven en nemen en er assertief leren op toezien dat dat reciprook blijft.
Je leert afspraken maken, je eraan houden en erop toezien dat de anderen dat ook doen ... .
Tijdens je kinderjaren leer je samenwerken. Samen dingen realiseren die je  alleen niet kan.

Zo ontwikkel je nuttige en aangename levensnoodzakelijke sociale vaardigheden. Je ontdekt en verkent een sociale door regels, gewoonten, (taal)gebruiken en machtsverhoudingen geregelde grote-mensenwereld. Je leert de daar heersende regels, gewoonten, (taal)gebruiken en machtsverhouding zó hanteren dat je tegelijk aan je trekken komt èn gewaardeerd wordt.
En, geniet je ervan autonoom verdere sociale, praktische en verstandelijke vaardigheden te ontwikkelen die je invloed en aanzien vergroten. Dat is nodig om van jou een gegeerde vriend(in) te maken.

Die twee existentiële, tegelijk sociale, basisvaardigheden - nieuwsgierig zinnelijk zijn en betrouwbaar zelfredzaam kunnen samenwerken - vullen elkaar aan. Ze houden elkaar in evenwicht.
En, last but not least: je leert tegelijk met het zelf ontwikkelen van die vaardigheden herkennen wie die ook heeft. Enkel op zo'n makkers kan je rekenen.

Van samenwerking naar vriendschap

Pas als je betrouwbaar geworden bent, kan je merken dat je leven, vanaf (sinds) je pubertijd, je voor iets complexer stelt dan alleen maar samenwerken.
Vriendschap blijkt meer te zijn dan prettige samenwerkingen met makkers waar je kan op rekenen zodat elkeen aan zijn trekken komt.

Zo vanaf je twaalfde groeit uit betrouwbare samenwerking vriendschap. Je ontdekt dat je wel met meer kan samenwerken. Maar, dat je maar ècht op één of een paar kan steunen. Wat je ècht bezig houdt beter maar met iemand waar je door dik en dun kan op rekenen, en die haar/zijn mond kan houden, kan bespreken. Dat is ook een belangrijke leerschool om over wat je beweegt, over hoe je ervaringen beleeft, uit te wisselen, om de daarbij horende discretie te ontwikkelen. Om al ervarend te ontdekken wie je op dat niveau voor altijd kan vertrouwen. Je ontwikkeld de sociale vaardigheden nodig voor het in stand houden en verdiepen van een 'wij'. Een wij waar je je mee identificeerd.

Die sociale vaardigheden en zo'n gelijkgeslachtelijke vriend(in) heb je nodig als veilige haven voor steun, oprechte uitwisseling, en gegarandeerde discretie. Zo'n toevluchtsoord heb je nodig tijdens de jaren van leren omgaan met het belangrijkste existentiële probleem waar je door je puberteit komt voor te staan: Je leren verplaatsen in de belangen, interesses, verlangens, manieren van beleven van iemand van het complementaire geslacht waar je je om wille van de feromonen toe aangetrokken voelt. En, daar een liefdesrelatie mee opbouwen.

Er wordt - bovenop zinnelijk en betrouwbaar kunnen samenwerken - intimiteit en verbondenheid van je verwacht.
Je vrienden en familie willen op je onvoorwaardelijke begrip en steun (=trouw) kunnen rekenen. Gewoon omdat ze je vrienden en familie zijn. Zonder die bijkomende existentiële en tegelijk sociale vaardigheid te ontwikkelen, kan je geen duurzame heteroseksuele vriendschappen en liefdesrelaties aan.
Die loyaliteit ontwikkelen, verandert je zinnelijk, nuttig en betrouwbaar kunnen samenwerken wezenlijk. Niet meer het nut voor jezelf maar je relaties staan voortaan voor jou centraal.
Loyaliteit, onvoorwaardelijke steun gewoon omdat jullie ouder, broer, zus, vriend, partner, kind, medelid zijn. Het is wel dè noodzakelijke sociale vaardigheid die je duurzame relaties gaat mogelijk maken.
Onvoorwaardelijk steunen vereist wel dat je tegelijk je vaardigheden om je in de situatie van de ander te kunnen verzetten, ontwikkelt. Dat gaat verder dan wat doorgaans onder empathie (= invoelen) verstaan wordt.
Loyaliteit, trouw, voegt ook een andere kwaliteit toe aan je zelfredzaam en betrouwbaar kunnen samenwerken: je ontdekt dat je lid bent van 'wij's'. Daardoor kan je verantwoordelijkheid en plichtsbesef voor die wij's beginnen ontwikkelen.
In de veronderstelling dat je al betrouwbaar bent als je in je puberteit komt, heb je zo'n 5 à 7 jaar om die vaardigheden te ontwikkelen. Eens je loyaal bent, hoor je bij die waarop, ook als het moeilijk gaat, onvoorwaardelijk kan gerekend worden. Dat is wezenlijk voor wie gelukkig wil worden.

Het bewust worden van die 'wij's' is ook een gevolg van je zich ontwikkelende intelligentie. Je wordt bewust van de wij's waar je al heel je leven toe behoort. En, van intiemere wij's die je binnen die sociale omgeving begint te ontwikkelen.
Je wordt er je ook bewust van dat die wij's, eigenlijk je waarnemen, denken en doen hoe dan ook al heel de tijd richten.
Maar vooral, dat je daar enkel invloed kan op krijgen door je met die wij's te identificeren.
Je zelfredzaamheid en betrouwbaarheid staan nu te dienste van je wij's. Je kan beginnen leren je onvoorwaardelijk (=duurzaam) te engageren voor de groepen waar je sowieso lid van bent. Daardoor ontwikkelen je emoties tot gevoelens. Je begint verbondenheid, vriendschap, ontroering, teleurstelling, verontwaardiging en liefde te voelen in plaats van lust, angst, woede of verdriet.
Je krijgt een geweten. Je ontdekt dat je gedrag nu, gevolgen heeft voor later. Je toetst je gedrag aan zijn bijdrage aan je vriendschappen en liefde.

Intimiteit: van utilitarisme naar engagement

Die overgang van utilitarisme naar engagement gaat wel gepaard met een psychologische crisis: Je ontdekt dat je niet zelf bepaalt wie je bent. Dat hoe anderen je beleven niet van jou en je bedoelingen afhangt. Dat wie je bent afhangt van hoe je omgeving je manier van doen en laten, je attitude(s) en de sfeer die je daardoor schept, beleeft. Je wordt je bewust van je identiteit.
Gelukkig leer je tijdens die secundaire-schooltijd ook het daarvoor en later nodige kritisch kunnen denken (problemen vanuit verschillende perspectieven kunnen zien).
Als je dat toepast binnen je vriendschappen, leer je problemen zien door de ogen van de ander. Dat meisjes, jongens, ouders, ouderen, jongeren, ... andere behoeftes, verlangens, voorkeuren en belangen hebben. Situaties, problemen en belangenconflicten anders beleven.

Als je niet genietend in je lichaam geaard bent, niet betrouwbaar zelfredzaam en niet kritisch, kan je die sprong in het ongewisse van vriendschap en loyaliteit, en duurzame heteroseksuele liefde, (nog) niet wagen.
Dat is overigens maar goed ook. Want zolang je niet zelf nieuwsgierig, zinnelijk en betrouwbaar, zelfredzaam samenwerkend en kritisch bent geworden, kan niet herkennen wie dat wel is en wie niet. Laat staan dat je dat bij iemand van het andere geslacht zou kunnen herkennen, de conditio sine qua non voor duurzame heteroseksuele liefde.

Maar je normale levenspad loopt verder. Na je puberteit en adolescentie komt je jongvolwassenheid met zijn nieuwe existentiële uitdagingen: beroep leren, partner kiezen, netwerk opbouwen, stabiel werk vinden of opbouwen, gezin stichten, kinderen opvoeden. Om dat alles op een gelukkige wijze te kunnen organiseren volstaan je lichaamsbesef, nieuwsgierigheid, creativiteit, zelfredzaamheid, betrouwbaarheid, kunnen samenwerken, loyauteit en inlevingsvermogen niet meer.
Er wordt van je verwacht dat je die relatiebekwaamheid uitbreidt naar organisatiebekwaamheid. Daartoe heb je het nodig je rechtvaardigheid te ontwikkelen daartoe behoort ook kennis van de wettelijke rechten en plichten van jezelf en van met wie je omgaat.
Een rechtvaardige hiërarchie in je waarden en kennis van wettelijke rechten en plichten zijn bijv. nodig om rond je 20-30 jaar tussen je verschillende trouwe heteroseksuele vriendschappen een vader of moeder te kunnen kiezen waar je kinderen wil mee maken en opvoeden. Rechtvaardigheid en kennis van de wet zijn ook nodig voor het kunnen organiseren en aangenaam, betrouwbaar, loyaal, kortom gelukkig, kunnen combineren van je gezinsleven, carrière en vrije tijd.
Zonder je vriendschappen te kort te doen.

Nood aan verdere ontwikkeling merk je pas eens je loyale vriendschappen en engagementen een tweede natuur geworden zijn.
Zonder lichamelijk besef van hoe je waarneemt, denkt, doet en de vaak onbedoelde gevolgen daarvan, merk je niet waar je loyaliteit tekort schiet.
Merk je niet waar geaard, nieuwsgierig zinnelijk, creatief, zelfredzaam, betrouwbaar, samenwerken en loyaal zijn, onvoldoende zijn om de combinatie gezin, werk en vrije tijd gelukkig te organiseren. Zo dat er voor allen evenwicht is tussen alleen en samen zijn en tussen bezig zijn en niksen.
Om conflicten tussen je verschillende wij's (vriendschappen en engagementen) samen op voor elk van de betrokken groepen optimale manier op te lossen, wordt het nodig dat je rechtvaardigheid ontwikkelt.
Rechtvaardigheid met inbegrip van geldend recht maakt orde in je leven brengen boeiender en eenvoudiger. Die nieuwe sociale vaardigheid brengt hiërarchie, evenwicht en vereenvoudiging in je bezigheden en relaties. Dat integreert (heelt) je zinnelijkheid, betrouwbaarheid en trouw. Je vriendin is je vrouw of je vriend is je man niet, een collega is niet hetzelfde als een vriend.

Die belangrijke existentiële ontwikkeling, wordt daarom ook 'het openen van het hart' genoemd.
Voor je loyaal en rechtvaardig was, waren je nieuwsgierige zinnelijkheid, seksualiteit en betrouwbaarheid nog utilitaristisch op je eigen belang gericht. Voor wat hoorde wat.
Nu leer je denken, voelen, waarnemen, ervaren en doen vanuit wat goed is voor het welzijn van je wij's in volgorde van belangrijkheid. Je hebt ontdekt en beseft dat je er onscheidbaar van bent. Je bent bewust geworden van je onderscheidbare maar niet scheidbare verbondenheid met je leefwereld.
Daardoor kan je duurzame liefde beginnen ontwikkelen.

Van loyaal en rechtvaardig naar maatschappijbewust

Je wordt nu echt wakker:
Door je loyaliteit en rechtvaardigheid ontwikkelt je 'wat heb ik daaraan?'-denken tot relatiebekwaamheid en zo naar heteroseksuele relatiebekwaamheid.
Bovenop je vaardigheid je relaties duurzaam te maken door je ermee te identificeren en ze te verzorgen, heb je je leven leren organiseren. Geleerd je wij's - ons gezin, onze werkzaamheden en het samen opvoeden van onze kinderen, ... , - boeiend samen te integreren.
Je slaagt in volwassen worden en wordt daarvoor ook geapprecieerd.
Je kritisch genieten van je lijf, van je betrouwbaarheid, van je zelfredzaamheid, van je samenwerken, van je loyaliteit, van je rechtvaardigheid en van je kunnen organiseren, zorgen er verder voor dat je eutonischer wordt. Je beleeft vreugde aan je samenleven. Plezier is vreugde geworden.
Je sociale vaardigheden bezorgen je een zeker prestige. Je omgeving begint je meer en meer te waarderen. Je krijgt een zeker gezag.

Dankzij de opgaven waar het leven iedereen voor stelt, heb je op tijd, of wat later, die sociale vaardigheden die je als volwassene absoluut nodig hebt, ontwikkeld.
Bij vriendschap, familie, liefde, gezin, werk, opvoeding en het organiseren van een gezond evenwicht daartussen, duiken telkens weer nieuwe belangenconflicten op. Maar door je heteroseksuele-relatiebekwaamheid en rechtvaardigheid kan je die ècht oplossen. Die gezamenlijke ervaringen van problemen oplossen, verdiepen de liefde in je gezin.
Ondertussen word je samen ouder, jullie vruchtbare periode loopt uit, kinderen gaan het huis uit, jullie worden grootouders, ... .
Confrontaties met zware ziekte en lijden van mensen waar je van houdt maar ook van julliezelf, van sterven van naaste familie en vrienden,
maar ook verdriet, wanhoop en andere vragen rond duurzame liefde bij verlies van of gescheiden worden van geliefden, ... ,
het niet lukken van je waardevolle zinvolle projecten, ... ,
aspecten van jullie carrière die je vragen doen stellen over waar jullie eigenlijk aan meedoen.
Dat soort in en door je lijf ervaren existentiële vragen stellen de aard en de zin van je manier van leven, van je engagement of soms zelfs van je bestaan in vraag.
Die ervaringen maken er je stilaan bewust van dat je je leven niet in de hand hebt. Dat je niet 'vrij kiest' maar hoe dan ook participeert aan sociale trends.

Je wordt je er stilaan meer van bewust hoe appreciatie en afkeuring in je directe omgeving, media, economische en politieke marketing, al je keuzes (partner, opvoeding, werk, vrije tijd, .... ) vaak subtiel en ongemerkt beïnvloeden. Je zelfs van het bewust worden van die beïnvloeding afhouden!
Nu pas ben je in staat te beginnen ontdekken hoe die beïnvloeding gebeurt. En, hoe het uiteindelijk om de eeuwenoude menselijke strijd tussen rechtvaardigheid en liefde (zijn) enerzijds, en bezit, geld en macht (hebben) anderzijds gaat.
Pas nu kan je  - dankzij je doorleefde levenservaring -   lichamelijk bewust worden van aan wat voor samenleving je door je manier van bewustzijn (waarnemen, denken, doen, laten en beleven) eigenlijk meewerkt.
Je begint in te zien hoe je attitudes zowel en tegelijkertijd lichamelijk, persoonlijk, relationeel en maatschappelijk zijn. Dat wat je dacht persoonlijke of relationele keuzes te zijn, meedoen aan een soort samenleving zijn.
Zo kan je wijs worden, tot inzicht komen.

Spiritueel maatschappijkritisch sociaal bewust worden

Je geweten - je lichamelijk ervaarbare beleving van je manier van waarnemen, denken, doen, laten en zijn gevolgen - toelaten. Het mondt uit in je bewust worden van de onderscheidbare maar niet scheidbare samenhang tussen je groeiend lichamelijk, persoonlijk, relationeel en sociaal besef en je geluk.
Al die toevallen niet toevallig te vinden, leidt je tot bewust worden van hoe je bewust bent.
Zonder betrouwbaarheid ben je waarschijnlijk in een milieu van zinnelijke plezierzoekers blijven verkeren.
Maar zijn die zinnelijke vrienden, familieleden of kennissen, ook zelfredzame mensen waar je kan op rekenen ? Is hun 'ja', 'ja' en hun 'nee','nee'?
Je eigen ontwikkeling laat je toe te herkennen wie die nodige sociale vaardigheden ook heeft.
Op jezelf staat kunnen maken en je herkennen van waar de ander in zijn ontwikkeling staat, geeft je dat grondvertrouwen.
Zolang je je emoties niet de baas bent door te kunnen vertrouwen op je betrouwbaarheid, zijn je emoties meester over jou. Je lichamelijkheid verdringen, maakt je vals.

Maar bovenop die sociale vaardigheden die je voor een geslaagd leven sowieso nodig hebt, heb je voor je spirituele ontwikkeling ook kritisch denken en geweten - je lichamelijk ervaarbare beleving van je manier van bewust zijn - nodig
Gelukkig hou je - door die normale levensproblemen op te lossen - ook meer en meer van jezelf als lid van je wij's. Je aanvaardt jezelf zoals je nu eenmaal geworden bent door wat je hebt meegemaakt. Je hebt ontdekt dat je alleen maar daarop steunend kan groeien in het aankunnen van die existentiële opgaven waar het leven iedereen voor stelt.
Spiritueel groeien, je ego opgeven door je geweten te aanvaarden en toe te laten je leven te richten, is niets meer of niets minder dan groeien in menselijkheid.
Je wordt zinnelijk blij, dankbaar om de betrouwbare, rechtvaardige, liefdevolle in sociaal besef groeiende 'samen'.
Zonder die bescheiden blijheid over je geweten dat je meer en meer je leven laat richten, kan je nooit wie je (mee) gemaakt hebben, begrijpen en 'vergeven'.

Spiritualiteit is die sociale vaardigheden ontwikkelen die van je lijf genieten, zelfredzaamheid, relatiebekwaam en sociaal bewustzijn integreren.
Dat is de weg naar een gelukkig, boeiend en vervuld leven.

Verdere informatie over levensfases en te ontwikkelen levensvaardigheden vind je o.m. hier:

Robert Kegan's constructive development theory. (ppt) to the point overzichtje met suggesties voor verdere verdieping.

Het basisboek is : Robert Kegan, The Evolving Self, Problem and process in human development, Harvard University Press.
Why character matters. Thomas Lickona is ook auteur van een boekje over opvoeding : Raising good children from birth to the teenage years.

Self, social and moral development. Over Erickson en Kohlberg waar het onderzoek van prof. Kegan op voortbouwt.

Als je merkt dat je er niet in slaagt de existentiële problemen die je bij je leeftijd horen op te lossen, zoek dan een therapeut(e) die je daarbij kan helpen. Een voor jou goede therapeut vinden veronderstelt wel de nodige assertiviteit. Gelukkig worden? Daar kan je enkel naar begeleid worden door iemand die ouder is dan jezelf, gelukkig heteroseksueel getrouwd is, zijn/haar gezin laat voorgaan op carrière en zijn/haar kinderen opvoedt tot verantwoordelijke jongvolwassenen. Durf dat te checken. Vraag daarnaar en controleer. Bij zogenaamde 'therapeutische' redenen om daar niet op te antwoorden is "Weg blijven" de boodschap. Die is onoprecht en/of onbekwaam.