KRITISCH DENKEN de 2e pijler van spiritualiteit

Spiritualiteit wordt vaak in een adem vernoemd met religie.
Maar religies zijn sociale instituten met hiërarchieën die eerst en vooral bedoelen voort te bestaan en hun macht en invloed uit te breiden.
Moedige spiritualiteit gaat ook over beoordelen wie? wat? zegt, met welke bedoelingen? En met waarnemen hoe religieuze instituten, spirituele centra, hun vertegenwoordigers en hiërarchie zich gedragen? Wat zij in de wereld zetten? Ondanks hun zogenaamd betere bedoelingen veroorzaken? Wil je daar ècht aan meedoen?
Immers: de boom ken je aan zijn vruchten.
Als je spiritueel wil leven, gaat kritisch denken ook over je eigen denken, doen en laten. Is jezelf in vraag stellen naar de gevolgen daarvan: voor je gezondheid, voor jezelf, voor je vriendschappen, voor je relatie, voor je gezin, voor je familie, voor je werk, voor de groepen waar je toe behoort.
Wat voor samenleving bouw je zo de facto - ondanks jouw zogenaamd betere bedoelingen- mee op? Last but not least: spiritueel leven = doorlopend bijsturen.

Meer over kritisch denken 2e peiler van spiritualiteit:

We nemen geen situaties waar maar wat ze voor ons betekenen

Hoe wakker worden uit die illusies

Hoe raak je terug bij je oorspronkelijke ervaring

De valkuil van ons westers denken = van je manier van leven

Kritisch denken voor een boeiend zinvol leven

Kritisch denken, basis van niet-confessionele spiritualiteit

Wat nuttige links om kritischer te leren denken

We nemen geen situaties waar maar wat ze voor ons betekenen

Intelligentie komt erop neer dat je in staat bent te onderscheiden. Te onderscheiden of je een probleem kan oplossen met de vaardigheden die je al hebt of, of je daar bijkomende vaardigheden voor nodig hebt, en welke.
Je moet bijv. kunnen zien hoe vriendschap verschilt van prettig samenwerken.
Of hoe (en wat) heteroseksuele liefde meer van je verwacht dan vriendschap.
Merken dat je tekort schiet, gaat best als je eerder bescheiden bent. Dan blijf je alvast nieuwsgierig naar feedbacks van anderen die bijv. dat verschil tussen vriendschap en prettig samenwerken al kennen. En, ondertussen de bijkomende vaardigheden om vriendschappen te onderhouden al geleerd hebben.

Door vanaf je adolescentie kritischer te gaan denken, kan je ook ontdekken dat wat er in je leven gebeurt zijn oorsprong vindt in je manier van waarnemen. Van hoe je kijk op situaties je denken en omgaan met die situaties bepaalt. En dus aan de oorsprong ligt van wat je gewild of ongewild meemaakt.
Dat lijkt misschien een evidente gedachte maar zonder dat ook echt te beseffen, ben je daar niet veel mee. Daarom blijft meditatie belangrijk. Dankzij meditatie kan je wat je door kritisch na te denken ontdekt, ook gaan beseffen. = Ontdekken en aanvoelen hoe je kijk je leven bepaalt.
Als je zo bezint en kritisch nadenkt, merk je iets heel belangrijks. Dat wat je meent waar te nemen aan en te weten over de gebeurtenissen die je meegemaakt hebt, de dingen en de mensen daarin, ... , eigenlijk geen weten is over die situaties, dingen en mensen daarin. Je komt tot inzicht dat je 'weten' enkel gebaseerd is op de resultaten van hoe je er zelf bent mee omgegaan. En, hoe je die eigen omgang met de resultaten ervan beleeft. En, daar verder, volgens je eigen perspectief (= jezelf), mee omgaat.

Zonder kritisch denken blijf je ook onbewust: Afhankelijk van trends in je directe of bredere omgeving en samenleving, in plaats van vrij dankzij een eigen geweten.

Tot inzicht komen dat je eigenlijk niet je omgeving waarneemt maar je omgeving gezien door je perspectieven, is het begin van de wijsheid. Je zou wel dom zijn als je zou denken dat als je een hoop stenen door een zeef haalt, wat overblijft 'objectief' zou zijn.
Dat besef is het begin van wat ze in de boeddhistische traditie 'ontwaken' noemt. Datzelfde proces noemt men in de christelijke mythologie 'verrijzen' of 'opstaan' uit de 'dood' (uit een doods leven).
Kritisch denken samen met natuurlijk mediteren begeleidt je en helpt je ontdekken dat je geluk geen resultaat maar een attitude is. Je geluk begint bij je manier van waarnemen.

Spiritualiteit is ook vrij worden. Bewust worden van die aangeleerde familiale, regionale, sociale, culturele en economische perspectieven. (Aan de biologische en natuurlijke kan je weinig of niets doen). Het enige doel is een boeiend, zinvol en gelukkig leven. Dat is altijd een gedeeld geluk. Want door je zintuigen omvat je je omgeving. Is en wordt je omgeving onontkoombaar voor en door jou hoe je hem waarneemt. Dat kan je - dankzij natuurlijke meditatie en kritisch denken - makkelijker dan je denkt, gaan beseffen.

Wakker worden uit je illusies

Je kent bijv. je kat niet, je weet alleen hoe je hem waarneemt. Alleen verwar je dat met hoe je kat is.  Maar, zo is hij ook voor jou. Sinds je hem hebt, is hij zo geworden. Kritisch nadenken leert je inzien dat het met alles zo is.

De wereld waarin je leeft is niet - zoals je naïef zou kunnen denken - de wereld zoals hij is maar een wereld van ervaringen van betekenissen. Betekenissen die je in je familie, in de buurt en op school en onder vriend(inn)en, en later als sociaal-economisch geïntegreerd volwassene, geleerd hebt. En, door andere invloeden en levenservaringen zelf hebt aangepast, meestal on-bewust.

Kritisch denken leidt je tot het inzicht dat die 'ervaringskennis' een soort illusie is die - meer of minder - gelukkige gevolgen heeft. Een illusie die je minder of beter toelaat problemen waar je leven je voor stelt, op te lossen. Een geheel van illusies die je meer of minder toelaten een boeiend, zinvol en gelukkig leven te leiden.
Kritisch nadenken helpt je inzien dat je ervaring je niet kan leren wat waar is. Maar enkel wat werkt en wat voor resultaat het geeft, of het je gelukkig maakt.

Je oorspronkelijk ervaren herontdekken: tot inzicht komen, ontwaken

Die min of meer samenhangende illusies over hoe? er wat? waarom? in je leven gebeurt, vormen samen je min of meer samenhangende kijken op het leven. Samen vormen ze een niet erg geordende mentaliteit, je manieren van waarnemen en omgaan en beleven, je verschillende attitudes.

In middeleeuwse mystieke teksten noemde men attitudes 'geesten' die je 'ziel' bezetten en handelen stuurden. Die mystieke teksten leerden je die geesten onderscheiden naar goed en kwaad. Nu zou je zeggen naar tot geluk of ongeluk leidende attitudes. Het zijn die min of meer (on)samenhangende perspectieven en benaderingswijzen, die aan de basis liggen van wat je denkt, doet en meemaakt. Ze liggen er mee aan de oorsprong van.

Die oorsprong van je leven, die attitudes zijn niet materieel. Daarom noemde men ze in de middeleeuwen ook 'geesten'. Maar, ze worden wel concreet en persoonlijk ervaarbaar (= concrete realiteit) door wat je vanuit dat perspectief doet en laat, en als resultaat krijgt.

Wat je in je leven ervaart, meemaakt is dus niet ervaring van de werkelijkheid maar - via de omweg van hun resultaten - ervaring van je perspectieven, je attitudes, manieren van er tegenaan kijken en daardoor gestuurd doen nen laten.
Door kritisch na te denken en te mediteren ontdek je hun sociale aard. Die perspectieven en attitudes zijn eigenlijk geen persoonlijke eigen privé perspectieven. Je hebt ze niet uitgevonden maar gevonden. Je deelt ze met heel wat anderen in je nabijere en verdere omgeving, cultuur en samenleving. Concrete andere vrienden, familieleden, bekenden, groepen, organisaties, ... waar je al dan niet bewust of gekozen deel van uitmaakt, begrijpen het leven ook zo. Ook zij bewust of onbewust van waar hun manieren van het leven zien, toe leiden
Het zijn manieren van waarnemen waar je aan meedoet en die je reproduceert. En daar kan je vat op krijgen.
Door de resultaten die ze in jouw leven produceren, kan je van die attitudes bewust worden : ze zitten niet ergens binnen in jou, ze zijn familiale, regionale, culturele, sociale en economische manieren van waarnemen, denken, doen en beleven, kortom vormen van bewustzijn.
Van de aard van die vormen van bewustzijn waar je aan meedoet kan je bewust worden. Hun aard blijkt uit het leven dat je daardoor 'toevalt': meer of minder boeiend, zinvol, gelukkig of niet. Eens bewust van die samenhang, kan je kiezen waar je beter wel of beter niet aan meedoet.

De hoogmoed van onze westerse mentaliteit = van je aangeleerde manier van denken en leven

Kenmerkend voor de manier van bewustzijn die je in onze cultuur, thuis op school etc., geleerd hebt, is het vanzelfsprekend vinden dat je een 'ego' hebt. Je 'leerde' dat je door je 'ik', 'psychè', 'zelf' of hoe je het ook noemt, vrij kan denken en handelen. Dat je zo kan ingrijpen op je omgeving en die kan veranderen. Dat je een vrij mens bent met een vrije wil en dus persoonlijk verantwoordelijk.
Daardoor wordt de wereld - even vanzelfsprekend - opgesplitst tussen jij en je omgeving. Zo word je gescheiden van je omgeving. Waardoor je er vanzelfsprekend van uitgaat dat je die individuele vrijheid hebt. En dat iedereen zelf verantwoordelijk is voor zijn geluk.

Dat is wel een valkuil: Als je je een ideale, gewenste of betere toestand los van de werkelijkheid kan voorstellen, moet je dat 'goede' wel willen realiseren om gelukkig te worden. Maar zo deel je onbewust de werkelijkheid, andere levende wezens, mensen en groepen maar ook hypothetische subpersoonlijkheden in jezelf op.
Zo deel je onbewust op naar 'bevorderend' en 'hinderend' voor de realisatie van wat je 'weet' goed of beter te zijn. Die hindernissen moeten bewust worden, kenbaar gemaakt, bestreden. Als het kan liefdevol (!) anders maar op een andere manier overwonnen. Wie niet begrijpt dat het ideaal waar je voor opkomt goed of beter is moet je 'helpen'. Je moet het 'beter' uitleggen, zodat ze het 'begrijpen'.

Als het niet anders kan via sancties.
Leven begint bij waarnemen, waarnemen is relatie, handelen, leren en daardoor 'kennen' en 'weten'. Wie niet meer waarneemt, is gestorven. Door die westerse manier van omgaan en kennen die we allen aangeleerd kregen, maak je onbewust van al je relaties - ook die met jezelf - machtsverhoudingen.  
Die westerse conflictueuze geest en zijn benadering van mensen en relaties vind je zelfs in religies, geneeskundes en psychotherapieën terug.  

Maar wat erger is, die attitude beheerst ook je dagelijkse leven. Zo heb je geleerd te doen alsof je weet wat goed, trouw, rechtvaardig en liefde is. Zo vind je dat/hoe de andere ontrouw, liefdeloos, onrechtvaardig is. Je 'kent' en hanteert immers de 'juiste' of 'betere' maatstaf.
Je gaat ervan uit dat er in je ego, zelf, persoonlijkheid - of hoe je dat ook noemt - subpersoonlijkheden bestaan die met elkaar in conflict leven. En, je gebruikt die merkwaardige uitleg om je gedrag goed te praten.
Gebruik je niet wat je denkt 'geluk' te zijn als doelstelling van wat er (in je koppel, gezin, via je werk, in je vrije tijd, ... ) moet of zou moeten gerealiseerd worden? Ga je niet zelf met anderen en situaties vanuit dat zogenaamd 'weten' om?

Spirituele zelfbegeleiding door je eigen kritisch denken en mediteren kan je helpen vrij te worden van die tot een tweede natuur geworden conflictueuze westerse grondhouding. Kritisch denken en mediteren leren je in plaats van 'beter weten', oog te krijgen voor waar je - door je dagelijks doen en laten in welke situaties ook - aan meedoet. Leert je je geweten, denken met je hart, toelaten. Toelaten je leven naar zinvol, boeiend en gelukkig samenleven te richten. Zo kan je er bewust van worden dat je enkel mee kan doen. Dan pas kan je kiezen waaraan je gaat meedoen, verantwoordelijk worden voor je geluk.

Kritisch denken voor een wakker, boeiend, zinvol leven

Spiritueel groeien, is bewuster worden van waar je aan meedoet. Een meedoen dat begint bij hoe je de dingen waarneemt. Om daar bewust te kunnen van worden, heb je regelmatig rust en tijd nodig. Tijd voor evenwicht en afwisseling tussen activiteit en nietsdoen en tussen samen en alleen zijn. Zonder die rust heb je geen tijd om te bezinnen. Bezinnen = bij je zinnen, je zintuigen, je lichamelijke beleving komen. Maak je die tijd? Dan kan tot ontwaken komen, tot besef van je omgang en van waar je door je omgang aan meedoet en aan meewerkt.
Wie je bent ontdek je niet door introspectie maar door te merken waar je aan meedoet. En dàt merk je aan wat er in je leven gebeurt. De boom herken je aan zijn vruchten.

Waar je blijkbaar aan meedoet, merk je aan het meer geluk of ongeluk dat je in je omgeving tot leven brengt. Je kan dat ook vooraf 'weten'. Door je bewust te worden van de sfeer die die verschillende attitudes die je reproduceert, uitstraalt. Die sfeer van je attitude wordt je sowieso gewaar. Hij is hoe je lichaam je attitude beleeft, er door 'opstaat', 'verrijst' of eronder lijdt.
Als je tijd maakt om de sfeer van wat je in de wereld zet gewaar te worden, word je bewust van waar je aan meedoet. Bewuster van de duurzaam geluk of ongeluk producerende aard van die attitudes. Van die sferen die je vriendenkring, je werk, je familie, maar ook regionale, culturele, sociale en economische trends, 'uitstralen'. Dat maakt je vrijer: je kan bewuster kiezen met wie en aan wat het 'goed' is om mee te doen.

Kritisch denken, basis van niet-confessionele spiritualiteit

Wij mensen zijn - net als bijv. apen, schapen, wolven of ratten - sociale organismes. We ervaren lichamelijk hoe we waarnemen, denken, doen en laten en de resultaten daarvan. Ons waarnemen, denken, doen en laten en wat we daardoor in onze wereld zetten is altijd sociaal. We ervaren lichamelijk hoe onze manier van samenwerken, vriend(in) zijn, lief hebben, werken, ... geluk schept of vroeger ervaren wijzen van ongeluk reproduceert.
Door voldoende tijden van je terugtrekken in alleen zijn en niets doen, kan je daarvan vanzelf en moeiteloos weer bewust worden.

Die ervaring brengt je - samen met kritischer denken - dichter bij je oorspronkelijk ervaren. Dichter naarmate je je reproduceren en van consumptie, wegwerp, virtuele en macht- en onderwerpingssattitudes loslaat. Tijdens dat alleen zijn en die rust, doen die processen gewoon hun werk. Spiritueel groeien is werkelijk emanciperen, bewust worden dankzij het ongeluk waar je van bewust begint te worden.
Door zo'n natuurlijke meditatie kan je bewust worden van die natuurlijke aangeboren helingsprocessen, ze verkennen en ze laten verdiepen (= ascese en mystiek). Door kritisch denken kan je bewust worden van de maatschappelijke macht- en bezitverhoudingen en daarmee samenhangende attitudes waar je aan meedoet. En, of die wel meer geluk in je omgeving scheppen.
Emanciperen is alleen beangstigend als je er bang voor bent te beseffen dat je geen ego hebt. Maar enkel een waarnemend, denkend, doend, latend en ervarend (bewustzijnd) lichaam bent. Een lijf dat participeert aan, natuurlijke, biologische, culturele, sociaal en economisch bepaalde manieren van bewustzijn.

Spiritualiteit -  wakker worden voor een boeiend zinvol en gelukkig leven - is niet voor watjes.
Ergens terecht overigens: je wordt bewust van waar je aan meedoet en wat je alternatieven zijn. Dat confronteert je niet alleen met de sociale realiteit maar met wat goed is, met je geweten, je emotioneel eigenbelang voorbij.
Je kan voor geluk kiezen. Je leeft maar één leven.

Wat nuttige links om kritischer te leren denken

Hoe durven ze? en Graailand. Twee boeken van Peter Mertens. Je hoeft geen lid te worden van de 'communistische' pvda-belgië om je te laten wakker schudden door de feiten die Peter beschrijft. Dezelfde uitgeverij EPO heeft een hele reeks interessante je ogen openende boeken.
Dit artikel over bevrijdingstheologie zet ook een paar puntjes op de i's.
De oorsprong daarvan gaat terug op de Jacobusbrief. Daarin geen gebeuzel over maagdelijke seks, verijzenissen en hemelvaarten. Maar over de onmogelijkheid geld najagen en zinvol leven, te combineren. 'Eeuwig' leven begrijp je dan best onconfessioneel als zinvol leven. En 'geloof' als 'overtuiging' dat rechtvaardigheid & liefde de enige Weg naar een voor iedereen gelukkige samenleving is.
Een gratis, in vlot leesbaar Engels, cursus macroeconomie (= over de economie van landen en overheden) van prof. Richard Murphy kan je van onze site downloaden.
Recenter werd ook het vlot leesbare leerboek van prof.Stephanie Kelton, The Deficit Myth als, De Mythe van de Staatsschuld vertaald.
In tijden waarin de grootvervuilers gespaard worden maar de middenklasse en armeren opgezadeld met de kosten van bescherming tegen klimaatopwarming: Global warming our future: a degree by degree explanation of what will happen.
Ook ontluisterend: The conservative turn in person and experience centered psychotherapy.